ظاهر معمولی نه جرم است و نه بیماری

ظاهر معمولی نه جرم است و نه بیماری

می گوید: «هر جا که می روم مرکز توجه هستم و همه بر می گردند و طور خاصی آدم را نگاه می کنند. این ها به کنار، با حرف هایشان هم آدم را آزار می دهند. بعضی ها که مودب ترند می گویند «ماشالله به قدت» و بعضی ها هم از کلمات و عباراتی مثل دراز، نردبون، دستت به خدا می رسه و اون بالا هوا چطوره استفاده می کنند. بعضی ها هم آدم را شماتت می کنند و می گویند «چه خبره، دیگه می خوای چیکار کنی؟»انگار که من کار زشتی انجام داده ام و باید متوقفش کنم!» 

به گزارش لاکو، رسالت نوشت: قضاوت دیگران بر اساس مشخصات ظاهری امری نکوهیده در ارتباطات اجتماعی به شمار می رود اما در سال های اخیر نظر دادن درباره بدن و مشخصات ظاهری افراد به موضوعی فراگیر بدل شده؛ یکی از مهم ترین پدیده های اجتماعی که آثار مخرب بسیاری بر زندگی افراد دارد و باتوجه به هجوم تبلیغات رسانه ای و القایات فرهنگی و فشارهای اجتماعی، شهروندان زیادی به خاطر قد، وزن، رنگ پوست، چاقی و لاغری و حتی معلولیت مورد تمسخر و آزار قرار می گیرند. 

پژوهش های متعددی نشان داده که در سرتاسر جهان ویژگی های ظاهری بر  سایر شیونات و جنبه های زندگی تاثیرگذار است و افرادی که اصطلاحا «زشت» و یا چاق قلمداد می شوند، بدون توجه به عملکردشان از روی ظاهر بدن مورد قضاوت قرار می گیرند. 
این بی عدالتی آگاهانه یا ناآگاهانه نسبت به ظاهر افراد، ناشی از یک باور جمعی اشتباه است. به عنوان نمونه لاغرها نه تنها معیار زیبایی به حساب می آیند بلکه نماد و معیار سلامت، انرژی، نظافت، هوش، اخلاق و  رفاه نیز هستند! نتایج پژوهش ها درباره این مسیله که قضاوت ناآگاهانه افراد نسبت به چاقی و لاغری تا کجا پیش می رود، نشان می دهد که به عنوان مثال، زمانی که فرد لاغری جلوی تلویزیون دراز کشیده همه فکر می کنند که او استراحت می کند اما وقتی یک فرد چاق جلوی تلویزیون می نشیند، دیگران او را آدمی تنبل و بی تحرک تصور می کنند! 
بین دو احساس شرم از لاغری زیاد و شرم از چاقی و یا دیگر ویژگی های ظاهری تفاوت زیادی وجود دارد اما آنها در یک چیز شبیه هستند؛ هر احساس شرم و خجالتی درباره بدن اشتباه و مضر است. این احساسات به شکل گسترده ای با احساس تبعیض، حقارت، خودانکاری و آسیب همراه هستند. 
آدم ها در هر شکل و ظاهری سزاوار احترام هستند
احمد آیینی، جامعه شناس در این باره می گوید: «وزن تنها شاخص سلامت افراد نیست و چاقی هم یک بیماری واگیردار نیست. از این تصورات دست بکشید و به این فکر کنید که اندام آدم ها به خودشان ربط دارد. وظیفه شما نیست که همیشه درباره این مسیله اظهار نظر کنید. حتی اگر اضافه یا کمبود وزن یک مسیله حیاتی برای سلامت آدم ها باشد باز هم نباید نسبت به انسانیت آنها اولویت داشته باشد. آدم ها در هر شکل و ظاهری سزاوار احترام هستند. این طرز فکر دو مزیت دارد؛ هم دیگران از شما و قضاوت هایتان نمی ترسند و هم شما مجبور نیستید دایما خودتان را از نگاه دیگران ارزیابی کنید.» 
این جامعه شناس تصریح می کند: «مهم است که شما آدم ها را چگونه می بینید و چگونه توصیف می کنید؟ دنیا پر از طرح و رنگ است و این چیزی است که آن را جالب توجه کرده. با این حال، همه چیز انسان های اطراف شما را ظاهرشان تشکیل نمی دهد. اگر موقع توصیف کسی ابتدا از خوشگلی، زشتی یا چاقی و لاغری اش حرف می زنید، این طرز فکر ایراد دارد. نه اینکه آدم ها تفاوتی ندارند اما چرا باید در توصیف یک دوست ابتدا بگویید جذاب و زیبا؟ نباید در ارزیابی  دیگران  به شکل ظاهرشان اولویت داد. به جای گفتن اینکه فردی چقدر خوش چهره و زیباست باید درباره رفتار خوب و احساسی که ایجاد می کند و شخصیتش حرف زد.»
آیینی تاکید می کند: «مهم نیست که آدم ها به لحاظ ظاهری چه ویژگی هایی داشته باشند تا ارزش احترام، دوستی و انتخاب را داشته باشند. اگر ارزیابی مان را از اندازه و شکل آدم ها برداریم، آن وقت می توانیم به مهارت ها، توانایی ها و ویژگی های اخلاقی و روحی شان بیشتر توجه کنیم. معمولا احساس شرم و خجالت در آدم های چاق یا لاغر با یک سری جملات کلیشه ای و طعنه آمیز نظیر «من فقط نگران سلامتی تو هستم»، «اگر وزن کم یا زیاد کنی خوشگل تر می شوی» و «چاقی معضل جامعه ماست و نباید نسبت به آن بی توجه بود» مواجه می شوند، این اظهار نظرها و توصیه های ظاهرا دوستانه نه تنها مفید نیستند، بلکه بسیار آسیب زننده و مخرب هستند. سعی کنید این نوع اظهار نظر و جمله های طعنه آمیز را کنار بگذارید و اگر در جمعی هستید که دیگران مشغول چنین توصیه هایی هستند با مداخله جلوی ادامه  آن را بگیرید. به دیگران هم بگویید که بحث سلامتی مسیله ای نیست که با توصیه های ظالمانه و در جمعی غیر متخصص  پیگیری شود. همه باید بدانند که این توصیه ها دوستانه نیست و ترور اندام دیگری است.» 
آیینی بیان می کند: «بدن نکوهی نوعی نگاه به بدن همراه با تمسخر و تحقیر است. به سخن دیگر، افرادی به خاطر بدن شان انگشت نما شده و مورد تحقیر و رفتار تبعیض آمیز قرار می گیرند. این تحقیر و تبعیض می تواند در قالب طنز و تمسخر هم مطرح شود. در هر فرهنگی نوعی «بدن هنجاری» وجود دارد که در نگاه عام یا در فهم مشترک آن جامعه «عادی» به شمار می رود و از نظر فرهنگی و درک متوسط جامعه پذیرفته شده است. بنابراین، بدن هایی که به نوعی با این بدن هنجاری و پذیرفته از سوی بخش بزرگی از جامعه متفاوت بوده و با آن فاصله داشته باشند می توانند به قربانیان تبعیض یا تحقیر تبدیل شوند.»
این جامعه شناس همچنین با اشاره به رنگ پوست، نشانه های بدنی، خاستگاه قومی افراد، وزن و قد به عنوان رایج ترین مواردی که می توانند موضوع بدن نکوهی قرار گیرند می گوید: «این موضوع به نقص عضو هم مربوط می شود. یعنی کسانی که به خاطر داشتن نقص عضو، لکنت زبان و تیک صورت تحقیر و انگشت نما می شوند هم به حاشیه رانده می شوند و موضوعی کم و بیش جدید است. تا به حال در بخش بزرگی از کشورهای جهان فرهنگ و وجدان جمعی برخورد با بدن شرمی وجود نداشته و این نوعی آگاهی و هوشیاری نوپدید است.» 
این جامعه شناس درباره معلولیت و معیار و هنجار بودن بدن غیرمعلول نیز عنوان می کند: «در نظریه های مربوط به افراد دارای نقص عضو گفته می شود که تبعیض بدنی و برخورد تبعیض آمیز با افراد دارای نقص عضو پیامد تلقی از بدن است که به موجب آن نوع خاصی از بدن، هنجار و معیار است و هر بدنی که با این الگو جسمی متفاوت باشد دارای عیب و ایراد خوانده می شود. این نظریه های جدید انتقادی از دهه 1960 در اروپا، آمریکای شمالی و جنوبی و سایر نقاط دنیا به تدریج سبب تغییرات مهمی در نوع نگاه به بدن شده اند.» 
 

تحقیر بدن های متفاوت از هنجار
سحر عضو تیم ملی یکی از رشته های ورزشی است و در سال های گذشته توانسته در این رشته موفقیت های بزرگی کسب کند. در حالی که متوسط قد زنان 23 ساله کشور 161 سانتی متر است، سحر حدود 190 سانتی متر قد دارد؛ امتیازی که در ورزش تخصصی او کمتر نصیب هر کسی می شود. اما سحر علاوه بر زندگی حرفه ای خود، در جامعه نیز زندگی می کند و بارها به خاطر بلندقامت بودن مورد شماتت و حتی تمسخر جامعه قرار گرفته است.
این ورزشکار تیم ملی درباره سختی های زندگی با قد بلند می گوید: «هر جا که می روم مرکز توجه هستم و همه بر می گردند و طور خاصی آدم را نگاه می کنند. این ها به کنار، با حرف هایشان هم آدم را آزار می دهند. بعضی ها که مودب ترند می گویند «ماشالله به قدت» و بعضی ها هم از کلمات و عباراتی مثل دراز، نردبون، دستت به خدا می رسه و اون بالا هوا چطوره استفاده می کنند. بعضی ها هم آدم را شماتت می کنند و می گویند «چه خبره، دیگه می خوای چیکار کنی؟»انگار که من کار زشتی انجام داده ام و باید متوقفش کنم!» 
او همچنین می گوید: «از نظر روانی این قضاوت ها تاثیر زیادی روی فرد می گذارد. من وقتی سن و سالم کمتر بود وقتی وارد جمعی می شدم کج راه می رفتم که قدم کوتاه تر دیده شود. آن موقع از تنها بیرون رفتن وحشت داشتم. مدام استرس این را داشتم که الان یک نفر از کنارم رد می شود و یک چیزی می گوید.»
تجربه سحر نشان می هد که آزارها حتی به نظر دادن و آزار کلامی ختم نمی شود. او به طرد شدن از اجتماع و پایان ناخواسته برخی روابط اجتماعی نیز اشاره می کند: «بارها موقع گرفتن عکس گروهی متوجه شدم که بعضی نمی خواهند کنار من بایستند. بعضی هم گفته اند چون قدت بلند است کنار تو نمی ایستیم چون قد ما کوتاه به نظر می رسد. از بین دوستان هم همیشه کسانی بوده اند که وقتی با هم بیرون رفته ایم گفته اند نمی خواهیم با تو قدم بزنیم چون خیلی احساس قد کوتاه بودن می کنیم یا مثلا می گویند تو چرا این قدر بلندی؟ بعضی هم نخواسته اند دیگر با من یک جا باشند فقط به خاطر همین قد بلند بودنم.»
سحر نیز با اشاره به کمبود اعتماد به نفس خود در گذشته به دلیل نظر دادن های مردم نسبت به قدش می گوید: «کم کم اعتماد به نفسم را به دست آوردم. اولش به خاطر قدم گفتم بگذار یک ورزشی را شروع کنم. همین هم شد که توانستم وارد تیم ملی شوم. این باعث افتخار برای خودم و خانواده ام شد. از طرف دیگر هم سعی کردم که کم کم وارد جامعه شوم و کارهای اجتماعی انجام دهم. مثلا در مدرسه سعی کردم به جای گوشه گیری، برنامه صبحگاهی اجرا کنم یا فعالیت هایی انجام دهم که در دید باشم تا بچه ها و معلم ها به بودن افرادی مثل من هم عادت کنند. این ها تاثیرات خیلی مثبتی روی من داشت تا حدی که الان به کسی اجازه نمی دهم که به خودش جرات بدهد که به من درباره قدم حرفی بزند.» 
سحر از دوست داشتن و احترام به بدن متفاوت خود می گوید: «دوست داشتن خود خیلی موضوع مهمی است. این کار برای من خیلی سخت بود. من به مرور روی خودم کار کردم. الان خوشبختانه اعتماد به نفس دارم، خودم را خیلی دوست دارم و حرف های بقیه برایم مهم نیست.»  

خودم را دوست دارم
آیدا یک زن جوان ساکن تهران است که از دوران کودکی چاق بوده است. او بارها اقدام به رژیم های سخت غذایی کرد اما هر بار به وزن سابق خود بازگشت. آیدا درباره مصایب زندگی اجتماعی افراد چاق می گوید: «من از بچگی سوژه بحث های خانواده و دوستان بودم. حتی آن ها که خودشان هیچ وقت چاق نبودند و اصلا در این باره تجربه ای نداشتند هم سعی داشتند به من راهکار بدهند که چطور وزن کم کنم.» 

این زن جوان ادامه می دهد: «این ها را باید بگذاریم کنار این که معمولا همه چیز برای آدم های سایز کوچک درست شده. مثلا من در مدرسه واقعا در صندلی جا نمی شدم و 8 ساعت نشستن سر کلاس برایم عذاب الیم بود. لباس پیدا کردن را که نگویید و نپرسید. وقتی یکی از لباس هایم پاره می شد انگار غصه دنیا را روی دلم گذاشته بودند. باید از تحقیر فروشنده که با حالتی پیروزمندانه می گفت خانم سایز شما را نداریم تا نگاه های معنادار مامانم که دیدی گفتم زیاد نخور، الان لباس به تنت پیدا نمی شود، را تحمل می کردم.» 
آیدا که حالا چند سالی است رژیم گرفتن را کنار گذاشته و بدن خود را آن گونه که هست دوست دارد می گوید: «بدن من سالم است و من از این بابت خوشحالم. حتی اگر سالم هم نبود باز هم باید خوشحال می بودم. چون این تنی است که من با آن متولد شده ام و در تمام این روزها و ماه ها و سال ها منشا خوشی من بوده است.»

او ادامه می دهد: «هدف اصلی کسانی که بدن تو را قضاوت می کنند این است که تو را از خودت متنفر کنند تا سراغ راهی باشی که مورد پسند قرار بگیری. جواب من به این افراد و این طرز تفکر این است که من خودم را دوست دارم.» 

آدم های لاغر هم مشکلات خودشان را دارند. ترس و شرم از اندام ممکن است گریبان لاغرها را هم بگیرد. لاغرها هم می توانند از اندام خودشان ناراحت و متنفر باشند. آنها در آینه خودشان را نگاه می کنند و از اینکه زیاد برجسته و فرورفته نیستند ناراضی اند. همیشه عده ای هستند که به یک مرد یا زن لاغر توصیه کنند که هر طور شده چاق شود و یک پره گوشت اضافه کند و هر سستی و بی حالی و مریضی ای را ناشی از لاغری، کم خوراکی و تحرک زیاد بدانند. دیگران به آدم های لاغر بیش از اندازه خوراکی تعارف می کنند و درباره اینکه «کمی چربی اضافه هم بد نیست» اظهار نظر می کنند. از  این فراتر، طعنه افرادی است که دایم می خواهند نشان تان بدهند که بالاخره بر اثر ازدواج، بارداری و زایمان، افزایش سن یا بیماری چاق خواهید شد و همیشه این قدر لاغر نخواهید بود. آنها این ترس را ایجاد می کنند که باید نسبت به بدن تان بیشتر از این حساس باشید. 
بابک، از دوران نوجوانی به دلیل لاغر بودن و داشتن جوش صورت تحت فشارهای بسیاری از سوی جامعه و نزدیکان خود بوده است: «راستش از وقتی که یادم است توسط خانواده و فامیل، همکلاسی و همکار و کلا جامعه به خاطر لاغری مسخره شده ام، یا برایم دل سوزانده اند. من از 10سالگی انتخاب کردم تا گیاه خوار باشم و گوشت و مرغ و ماهی لب نمی زنم. دیگران از همین موضوع به اصطلاح پیراهن عثمان درست می کنند و به تصور خودشان سندی بر ادعایشان می آورند که: «همینه که اینقدر خاله ریزه و ضعیف موندی دیگه» 
بنا بر تجربیات بابک، در مهمانی ها و دورهمی های خانوادگی وقتی افراد موضوعی برای صحبت کردن ندارند شروع به بحث درباره اندام او می کنند و با ترحم به او می گویند: «با این جثه ضعیف کی به تو زن می دهد؟» 

او همچنین با اشاره به قضاوت ها و نسخه پیچیدن های جامعه نسبت به جوش های صورت خود در دوران نوجوانی و جوانی نیز می گوید: «من 26سال دارم و تا همین سه سال پیش پوست صورتم پر از آکنه بود. تمام این سال ها از نوجوانی تا دو سال پیش گران ترین کرم پودرها را استفاده می کردم برای پوشاندن آن ها و برای بستن دهان مردمی که هر کس یک چیزی را تجویز می کرد؛ از زالو گرفته تا ترکیب فضله موش با عرق کاسنی و آبلیمو، تا ارجاع به فلان پزشک و لیزردرمانی. البته نفس استفاده از کرم پودر برای مردان فارغ از اینکه پوست صافی داشته باشی یا مثل من صرفا برای پوشاندن جوش ها استفاده کنی، در جامعه ما صورت خوشی ندارد و توسط مردم تقبیح می شود!» 
بابک که حالا چند سالی است به گفته خودش «با جای آکنه ها و رد آن ها بر پوست خود سر دوستی پیدا کرده می گوید: «دیگر نه کرم پودر استفاده می کنم نه حتی حالا که پوستم مولد خود آکنه نیست به فکر لیزر هستم. تا
 20 سالگی تقریبا همیشه با روی گشاده و متانت پاسخ می دادم و صادقانه می گفتم که به رغم این لاغری زیادم، مرتبا چک آپ کامل می شوم و تمام بدنم در سلامت کامل است. ترحم ها در مورد پوستم را می پذیرفتم و تشکر می کردم که راهکار نشان می دهند. اما از یک جایی به بعد شدم یک آدم رادیکال و حاضرجواب که پاسخ هایم به مذاق شان خوش نمی آید.» 
او ادامه می دهد: «جواب من دیگر همیشه این است: بدن من مال خودم است. یا مرسی که حسن نیت داری ظاهرا، اما من از تو نظرت را نخواستم و سوخت و ساز بدن من به شما ارتباطی ندارد.» 
 

چاره کار چیست؟
جامعه شناسان معتقدند که «نگاه به بدن و بازنمایی بدن یک یادگیری است و ریشه فرهنگی دارد و برای مبارزه با برخوردهای تبعیض یا تحقیرآمیز نقش رسانه ها و سیستم آموزشی بسیار اساسی و مهم است.» 
آن گونه که جامعه شناسان می گویند، «افراد هیچ جامعه ای با این فرهنگ متولد نمی شوند. بدن نکوه نبودن یک یادگیری است که در روندهای جامعه پذیری از کودکی، در نظام آموزشی و در همه فضاهای فرهنگی جامعه باید به آن پرداخته شود. اگر در برخی کشورها فرهنگ ضعیف است و افراد به خاطر رنگ پوست و ظاهر مورد داوری منفی، تحقیر یا حتی تمسخر قرار می گیرند و انگشت نما می شوند، به خاطر کم کاری رسانه ها، نهادهای اصلی جامعه پذیری و روشنفکران و نخبگان است.» 
جامعه شناسان خاطرنشان می کنند که «در فرهنگ سنتی و زبان کوچه و بازار چیزهای زیادی وجود دارد که به این تبعیض، داوری منفی و نگاه تبعیض آمیز به نوعی مشروعیت می بخشند. به سخن دیگر، جامعه ما نیازمند بازگشت سنجش گرانه به نوع نگاه و داوری خود نسبت به افراد با بدن و رنگ پوست متفاوت است. یکی دیگر از راه حل های اساسی مقابله با این مسیله، بازنمایی افرادی است که بدن هایی متفاوت از «هنجار» جامعه دارند و «قابل قبول» یا «بی نقص» نیستند. برای مقابله با بدن نکوهی باید در تصاویر، فیلم ها و برنامه های تلویزیونی فقط افرادی دیده نشوند که دارای بدن هنجاری، قابل قبول یا بی نقص هستند. این موضوع می تواند به ادغام بهتر این گروه در جامعه و کاهش نگاه تبعیض آمیز علیه آن ها منجر شود. همین روایت درباره دنیای سیاست و عرصه های مختلف اجتماعی و فرهنگی نیز صدق می کند که باید بدن نکوهی را به صورت امر منفی و غیر قابل پذیرش و ضد اخلاقی معرفی کنند.» 

پایان خبر لاکو

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "ظاهر معمولی نه جرم است و نه بیماری" هستید؟ با کلیک بر روی عمومی، به دنبال مطالب مرتبط با این موضوع هستید؟ با کلیک بر روی دسته بندی های مرتبط، محتواهای دیگری را کشف کنید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "ظاهر معمولی نه جرم است و نه بیماری"، کلیک کنید.